Давлат харидларида ЭРИ калитисиз ҳеч нарса қилиб бўлмайди: платформага кириш, ариза бериш ва шартнома имзолаш шу калит орқали бажарилади. Қуйида калитни ким, қаерда ва қандай олади, уни қандай ўрнатиш ва хавфсиз сақлаш кераклигини босқичма-босқич кўриб чиқамиз.

ЭРИ нима ва харидда нега керак

ЭРИ (электрон рақамли имзо) электрон ҳужжатдаги сизнинг имзоингиз. Амалда бу сизда турадиган калит файли (ёки УСБ-токен) ва унга қўйилган парол. Қонунга кўра ЭРИ билан имзоланган ҳужжат қоғоздаги қўлда имзоланган ҳужжатга тенг.

Давлат харидлари тартиби ҳақидаги низомнинг 9-бандига кўра, буюртмачилар ва иштирокчилар электрон харидларда ЭРИ орқали қатнашади. Тизимда ЭРИ билан имзоланган шартнома тегишли шаклда тузилган ҳисобланади.

Калитни ким беради

ЭРИ калитларини Солиқ қўмитасининг рўйхатга олиш маркази беради. Ариза топширишнинг уч йўли бор: давлат хизматлари маркази, Ягона интерактив давлат хизматлари портали (my.gov.uz) ва расмий сайт e-imzo.soliq.uz. Расмий тартиб Солиқ қўмитасининг ЭРИ саҳифасида ёзилган.

Кимга қандай калит керак

  • Корхона раҳбари. Калит ташкилот номига, раҳбарнинг исмига берилади. Ташкилот калити учун онлайн аризани фақат раҳбарнинг ўзи бера олади.
  • Ваколатли ходим (масалан, тендер бўйича мутахассис). Ташкилот номидаги калитни фақат давлат хизматлари марказида олади.
  • ЯТТ. Калит ўз номингизга берилади. ЯТТ сифатида рўйхатдан ўтиш учун ҳам амалдаги шахсий ЭРИ керак, шунинг учун уни биринчи навбатда олинг.
  • Жисмоний шахс. Шахсий калит давлат хизматлари учун. Компания номидан ишлашга ярамайди: бунинг учун ташкилот калити керак.

Онлайн олиш: e-imzo.soliq.uz орқали

  1. Сайтни компьютерда очинг ва янги калит учун ариза беринг.
  2. Шахсингизни Фаце ИД орқали тасдиқланг: экрандаги ҚР-кодни Солиқ мобил иловасининг "Электрон рақамли имзо" бўлими орқали сканерлаб, юзингизни суратга оласиз.
  3. Йиғимни тўланг: банк, Солиқ иловаси, Click, Payme, Пайнет ва бошқа тўлов тизимлари орқали.
  4. Калитни флешка, УСБ-токен ёки компьютер дискига сақланг.
  5. Паролни олинг. У анкетада кўрсатилган телефон рақамига СМС орқали келади, шунинг учун рақам доим қўлингизда бўлсин.

Давлат хизматлари марказида олиш

Калит ходим номига керак бўлса ёки онлайн усул тўғри келмаса, марказга боринг. Анкетани марказ ходими тўлдиради, шахсингиз Фаце ИД орқали тасдиқланади, парол СМС орқали келади. Калит файли сиз олиб келган флешкага ёзилади.

  • Раҳбар: паспорт ёки ИД-карта ва ташкилот СТИРи.
  • Ходим: шахсни тасдиқловчи ҳужжат, ташкилот СТИРи нусхаси ва ташкилотнинг калит олишга ишончномаси (хати).
  • Ҳаммага: бўш флешка.

Нархи ва амал қилиш муддати

Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, калит сертификати учун йиғим юридик шахслар ва ЯТТ учун базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 10 фоизи, жисмоний шахслар учун 7 фоизи. БҲМ вақти-вақти билан ўзгаради, аниқ суммани тўлов босқичида кўрасиз. Айрим тоифалар, масалан давлат бюджети ташкилотлари, йиғимдан озод.

Сертификат рўйхатдан ўтган кундан бошлаб 24 ойдан ошмайдиган муддатга берилади. Аниқ сана калит маълумотларида кўрсатилади.

Маслаҳат. Калит муддатини лот муддатлари билан солиштиринг. Шартнома ҳам ЭРИ билан имзоланади, демак калит ариза берилган кундан шартнома имзолангунча амал қилиши керак.

E-IMZO модулини ўрнатиш ва текшириш

Браузер калит билан ўзи ишлай олмайди, бунинг учун компьютерга E-IMZO модули ўрнатилади. Уни фақат расмий сайтдаги юклаб олиш бўлимидан олинг, бегона сайтлардан эмас.

  1. Модулни ўрнатинг ва ишга туширинг.
  2. Калит ёзилган флешка ёки УСБ-токенни уланг.
  3. Платформанинг кириш саҳифасида ЭРИ орқали киришни танланг.
  4. Рўйхатда калитингиз чиқса, ҳаммаси жойида. Эгасининг исми, ташкилот ва амал қилиш муддати тўғрилигини текширинг.

Платформада қандай ишлатилади

etender.uzex.uz ва xarid.uzex.uz'да ЭРИ уч жойда керак: кабинетга кириш, ариза ва таклифларни тасдиқлаш ҳамда ғолиб бўлсангиз шартномани имзолаш. Ҳар сафар тизим калитни танлаш ва паролни киритишни сўрайди. Етказиб берувчилар йўриқномасига кўра, ЯТТ ва резидент корхоналар платформада фақат ЭРИ орқали рўйхатдан ўтади.

Хавфсизлик

  • Паролни ҳеч кимга берманг. Калит ва парол кимда бўлса, у сизнинг номингиздан ариза ва шартнома имзолай олади.
  • Раҳбар калитини тарқатманг. Тендер билан ишлайдиган ходимга ўз номига алоҳида калит олиб беринг.
  • УСБ-токен ҳақида ўйланг. Ундаги калитдан нусха олиб бўлмайди: токен қўлингизда бўлмаса ва парол номаълум бўлса, калитдан фойдаланиб бўлмайди.
  • Захира нусха. Файл кўринишидаги калитнинг битта захира нусхасини алоҳида флешкада, қулфланадиган жойда сақланг.

Янгилаш, йўқотиш ва ходим алмашиши

  • Янгилаш. Муддат тугамасдан e-imzo.soliq.uz'га амалдаги калит билан кириб, янгисини яратасиз. Бу ҳолда селфи керак эмас, тизим сизни калит орқали танийди.
  • Парол унутилса. Рўйхатга олиш маркази сайтида олинган калит паролини "ЭРИ паролини олиш" бўлими орқали қайта олиш мумкин. Янги парол рўйхатдаги телефон рақамига СМС бўлиб келади.
  • Калит йўқолса ёки бегона қўлга тушса. Сертификат амалини тўхтатиб қўйинг ёки бекор қилинг, кейин янги калит олинг. Бунинг учун давлат хизматлари марказига мурожаат қилинг.
  • Ходим ишдан кетса. Унинг ташкилот номидаги калитини бекор қилдиринг. Раҳбар алмашса, ўзгаришни my.soliq.uz'да расмийлаштиринг: шундан кейин аввалги раҳбар ташкилот номидан ишлай олмайди, янги раҳбар эса ўз калитини олади.

Кўп учрайдиган муаммолар

  • Платформа калитни кўрмаяпти. E-IMZO ишга тушмаган, флешка уланмаган ёки калит файли ўз папкасидан (одатда ДСКЕЙС) бошқа жойга кўчирилган. Модулни қайта ишга туширинг ва саҳифани янгиланг.
  • Калит муддати ўтган. Бундай калит билан имзолаб бўлмайди. Янги калит олинг ва савдога шундан кейин қайтинг.
  • СТИР мос келмаяпти. Кўпинча компания номидан шахсий калит билан киришга уринишади. Калит маълумотларида қайси ташкилот ва СТИР ёзилганини текширинг.

Кейинги қадам

Калит ва E-IMZO тайёр бўлса, навбат платформада рўйхатдан ўтишга. Буни etender.uzex.uz'да рўйхатдан ўтиш қўлланмасида босқичма-босқич ёзганмиз. Нотаниш атамаларни эса луғатимизда топасиз.