Электрон дўкон давлатга сотишни бошлаш учун энг қулай эшик. Бу ерда катта тендер ҳужжатлари йўқ: маҳсулотингизни каталогга жойлайсиз, буюртмачи уни ўзи топади. Лекин қарорлар тез қабул қилинади, хато эса пулга тушади. Қуйида жараённи офертадан тўловгача кўриб чиқамиз.

Электрон дўкон нима ва буюртмачи уни қачон танлайди

Қонунда электрон дўкон махсус талаб қўйилмайдиган товар, иш ва хизматларни харид қилишнинг рақобатли усули деб таърифланган. Оддий қилиб айтганда, бу канселярия, хўжалик моллари, компьютер техникаси, мебел каби стандарт маҳсулотлар учун. Савдо xarid.uzex.uz платформасида ўтади, кабинет эса etender.uzex.uz билан умумий.

Усулнинг чегаралари бор. Битта шартнома қийматининг юқори чегараси «Давлат харидлари тўғрисида»ги қонуннинг 49-моддасида белгиланган: товарлар учун у иш ва хизматларга қараганда анча юқори, буджет ташкилотлари учун эса пастроқ. Йиллик чегара ҳам бор: буджет буюртмачиси электрон дўкон орқали бир турдаги товарларни бир молия йилида 10 000 базавий ҳисоблаш миқдоригача (БҲМ), иш ва хизматларни 500 БҲМ гача харид қила олади, корпоратив буюртмачи эса иш ва хизматларни 1 000 БҲМ гача (ВМ 276-сон қарори, 39-банд).

Жараён қандай ўтади

  1. Оферта. Сиз маҳсулот, нарх ва шартларни электрон дўконга жойлайсиз. Бу давлат буюртмачиларига қаратилган оммавий оферта ҳисобланади.
  2. Танлаш. Буюртмачи оферталарни кўриб, кераклисини танлайди ва нархлар сўровини ишга туширади.
  3. Нархлар сўрови. Тизим шунга ўхшаш маҳсулот таклиф қилаётган бошқа етказиб берувчиларга автоматик таклифнома юборади. Улар икки иш куни ичида пастроқ нарх бериши мумкин. Аввал бу муддат 48 соат эди, 2025-йил 1-мартдан ЎРҚ-1005 уни ўзгартирди.
  4. Ғолиб. Энг паст нарх берган иштирокчи ғолиб бўлади. Иштирокчиларнинг номи ва нархлари ғолиб аниқланган пайтда кўринади.
  5. Шартнома. Тизим шартномани оферта шартлари асосида шакллантиради.

Бошқа таклиф тушмаса, буюртмачи танланган оферта эгасидан нархни туширишни сўраши мумкин. Рози бўлиш ёки рад этиш сизнинг ихтиёрингизда.

Демак, электрон дўконда икки йўл билан сотасиз: буюртмачи айнан сизнинг офертангизни танлайди ёки бошқа офертага келган нархлар сўровида арзонроқ нарх берасиз. Иккала ҳолатда ҳам фаол оферта керак: таклифнома ўхшаш маҳсулотни жойлаган етказиб берувчиларга боради.

Офертани қандай тўлдириш керак

Қонун офертада бўлиши керак бўлган маълумотларни санаб ўтади:

  • маҳсулот номи, сотиш нархи, минимал ва максимал лот;
  • бренд ёки модел, техник кўрсаткичлар ва фотосурат;
  • етказиб бериш ҳудуди ва муддати;
  • ишлаб чиқарувчи ҳақида маълумот ва кафолат шартлари;
  • керак бўлса, ишлаб чиқарилган сана, яроқлилик муддати, сертификат ва лицензиялар.

Маҳсулот миллий таснифлагич (классификатор) бўйича танланади, оферта эса модерациядан ўтади. Рад этилса, сабаби кўрсатилади: тузатиб, қайта юборасиз.

ПФ-259 билан 2026-йил 1-январдан офертани жойлаштириш муддати 15 кундан 60 кунгача узайтирилди. Муддат тугашини кузатиб, офертани ўз вақтида янгиланг. Жойланган маълумотнинг ишончлилиги учун иштирокчининг ўзи жавоб беради (276-сон қарор, 40-банд). Буюртмачи қабул қилгунча офертани ўзгартириш ёки қайтариб олиш мумкин.

Закалат: қанча ва қачон

Электрон дўконда қатнашишдан олдин шахсий ҳисобингизда оферта қийматининг 3% миқдорида закалат бўлиши керак (276-сон қарор, 14-банд). Иштирокчилар закалати ғолиб аниқлангунча, ғолибники эса шартнома тўлиқ бажарилгунча блокланади (13-банд).

Нархни кескин туширганлар учун алоҳида қоида бор. Нархлар сўровида берган нархингиз буюртмачи танлаган нархдан 20% ва ундан кўп паст бўлса, фарқ миқдорида қўшимча закалатни олдиндан киритасиз (43-банд). Оферта 2 500 БҲМ гача бўлса, қўшимча закалат 100 БҲМ дан, ундан юқори бўлса 1 000 БҲМ дан ошмайди. Қўшимча закалат бўлмаса, тизим таклифни автоматик рад этади.

Мисол: буюртмачи 10 млн сўмлик офертани танлади, сиз 7,5 млн сўм таклиф қилмоқчисиз. Нарх 25% паст, демак олдиндан 2,5 млн сўм қўшимча закалат керак. Тез ҳисоблаш учун закалат ҳисоблагичидан фойдаланинг.

Ютиш учун амалий маслаҳатлар

  • Карта аниқ бўлсин. Модел, кўрсаткич ва расм ҳақиқий маҳсулотга мос келсин. Бошқа товар келтирсангиз, қабул қилинмайди.
  • Нарх якуний бўлсин. Шартнома оферта нархи бўйича тузилади. Унга логистика, биржа хизмат ҳақи ва ҚҚС (2026-йилда 12%) кирганини текширинг.
  • Ҳудудни реал белгиланг. Узоқ вилоятга етказиш маржани еб қўймасин.
  • Тез жавоб беринг. Нархлар сўровига икки иш куни берилади. Билдиришномаларни ҳар куни кўринг, ҳисобда закалат учун маблағ турсин.
  • Товар тайёр турсин. Етказиш муддати камида 5 кун қилиб белгиланади (ПФ-259), бу кўп вақт эмас. Товар омборингизда ёки ишончли таъминотчида бўлсин.
  • Ишлаб чиқарувчи бўлсангиз, «миллий дўкон» саҳифасини билинг: у орқали нархлар сўрови фақат маҳаллий ишлаб чиқарувчиларга юборилади (276-сон қарор, 45–46-бандлар).

Ғолиб бўлгандан кейин

  1. Шартнома тизимда рўйхатдан ўтади. Буджет буюртмачисининг пули ғазначилик орқали ўтказилади, корпоратив буюртмачи эса 10 иш куни ичида тўловни биржанинг клиринг палатасидаги ҳисобига ўтказади.
  2. Палата тўловни блоклайди ва сизга хабарнома юборади, маблағ тушган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмай. Бу хабарнома етказишга рухсат.
  3. Товарни шартномадаги муддатда етказасиз ва одатдаги ҳужжатларни (электрон ҳисоб-фактура, қабул-топшириш далолатномаси) расмийлаштирасиз.
  4. Буюртмачи товарни тўлиқ қабул қилгач, 3 иш куни ичида буни тизимда тасдиқлайди. Шундан кейин оператор пулни сизга ўтказади ва закалатингизни қайтаради.
Маслаҳат. Хабарнома келмагунча товар жўнатманг. Биржанинг расмий жавобига кўра, бундай ҳолда тўлов билан боғлиқ хатар ижрочининг зиммасида қолади.

Хатарлар

  • Шартномадан бош тортиш ёки уни бажармаслик. Бу инсофсиз ижрочилар реестрига киритиш асоси. Реестрдаги компания 2 йил давлат харидларида қатнаша олмайди.
  • Закалатни йўқотиш. Шартнома сизнинг айбингиз билан жарима билан бекор қилинса, закалатингиз буюртмачига ўтказилади.
  • Кечикиш учун пеня. Ҳар бир кун учун бажарилмаган қисмнинг 0,5%, жами 50% гача. Масалан, 20 млн сўмлик товар 10 кун кечикса, 1 млн сўм. Ҳисоблаш учун: пеня ҳисоблагичи.
  • Эскирган нарх. Оферта 60 кунгача туради. Бу вақтда харид нархи ёки валюта курси ўзгариши мумкин, буюртмачи эса офертадаги нарх бўйича танлайди.
Маслаҳат. Таъминотчингиз нархни оширса, офертани дарҳол янгиланг ёки қайтариб олинг. Буюртмачи танлаб бўлгач, эски нарх билан етказишга мажбур бўласиз.

Кейинги қадам

Электрон дўконда ҳаммасини нарх ҳал қилади, шунинг учун офертани жойлашдан олдин зарарсиз нархингизни билинг. Буни қандай ҳисоблашни тендер нархини ҳисоблаш ҳақидаги мақолада кўрсатганмиз. Ҳали кабинет очмаган бўлсангиз, рўйхатдан ўтиш қўлланмасидан бошланг.